Osoby odporne na stres i tolerujące niepewność są do siebie podobne. Nie pod względem wyglądu, ale reakcji mózgu na stresujące bodźce.
Tekst: Sylwia Skorstad
Jedni zdają się wychodzić z traumatycznych wydarzeń bez szwanku, a inni podłamują się drobnymi przeciwnościami. Odporność psychiczna, czyli umiejętność skutecznego radzenia sobie ze stresem, odgrywa ważną rolę w subiektywnej ocenie satysfakcji z życia. Osoby o wysokiej odporności psychicznej często doświadczają więcej pozytywnych emocji, szybciej uwalniają się od negatywnych bodźców i skuteczniej regulują swoje emocje niż te o niskiej odporności. Znalezienie odpowiedzi na pytanie, czemu różnimy się od siebie pod tym względem, może się okazać bezcenne w psychoterapii i psychiatrii.
Jednym z naukowych wyzwań w zgłębianiu tego problemu jest to, że badacze nie chcą nikogo celowo narażać na stres, tylko po to, aby dokładnie obejrzeć procesy zachodzące w jego mózgu. Profesor neurobiologii poznawczej Maryam Ziaei z norweskiego Uniwersytetu NTNU postanowiła użyć filmu jako stresora.
Braki są różne, odporność podobna
Ziaei i jej zespół z Instytutu Neurobiologii Kavli na NTNU wraz z Alirezą Salami z Instytutu Karolinska w Szwecji przyjrzeli się bliżej temu, co dzieje się w naszych mózgach, gdy jesteśmy narażeni na stres psychiczny. Okazało się, że osoby o wysokiej odporności psychicznej, są do siebie podobne. Przynajmniej na zdjęciach wykonanych przez funkcjonalny rezonans magnetyczny.
Naukowcy poddali badaniu fMRI 33 mężczyzn i 29 kobiet w wieku od 19 do 35 lat. Każdy z partycypantów oglądał jeden z dwóch filmów – „neutralny” o kobiecie zajmującej się ceramiką lub „niepokojący” o kobiecie desperacko próbującej uniknąć upadku w przepaść. W tym czasie badacze podglądali aktywność mózgową. Po zakończeniu eksperymentu uczestnicy opisywali w ankiecie, jak się czuli.
Te osoby, które raportowały reakcje wskazujące na wysoką odporność psychiczną, podczas projekcji aktywowały te same obszary mózgu. Te natomiast, które zgłaszały niską odporność psychiczną, aktywowały odmienne obszary. Brak odporności wydaje się chaotyczny i wieloprzyczynowy, a jej posiadanie jawi się jako jednolity, uporządkowany proces.
Trenuj tolerancję niepewności
Podobne rezultaty naukowcy uzyskali w badaniu istotnej cechy, która wpływa na wzmocnienie procesu odporności psychicznej. Chodzi o tolerancję poczucia niepewności.
„Odkryliśmy, że osoby z wyższą nietolerancją niepewności wykazują mniejsze podobieństwo aktywności mózgu” – przekazała profesor Ziaei portalowi „gemini.no”.
Oznacza to jednocześnie, że te osoby, które czują się mniej komfortowo w obliczu niepewności, mają tendencję do mniejszej synchronizacji aktywności mózgu w obszarach, które pomagają im się skupić i być odpornymi psychicznie. Dla nich dyskomfort związany z niepewnością może być przeszkodą utrudniającą radzenie sobie z wyzwaniami, ponieważ dekoncentruje ich mocniej niż innych.
Badacze mają nadzieję, że te odkrycia pomogą im w opracowaniu metod zwiększających odporność psychiczną u osób, które tego potrzebują. Trenowanie tolerowania niepewności może się okazać istotne w procesie dbania o zdrowie psychiczne. Może pomóc skuteczniej regulować emocje, być może skuteczniej zapobiegać stanom lekowym, depresji i innym zaburzeniom neuropsychiatrycznym.
Nic pewnego? To normalne!
Kto ma problem z niską tolerancją niepewności, ten może pracować nad tym w domu, codziennie krok po kroku.
„Pierwszym krokiem w budowaniu tolerancji niepewności jest złapanie się na potrzebie pewności” – twierdzą psychoterapeutki prowadzące stronę internetową formaminimalna.com. „Kiedy już rozpoznasz sytuację, w której chcesz zastosować któryś ze sposobów upewnienia się, powstrzymaj się od działania (także działania w myślach, jak np. martwienie się). Zdaj sobie sprawę z tego, co czujesz, co dzieje się z twoim ciałem. Powiedz sobie, że brak pewności jest trudny, ale jest ok i wraz z rozwijaniem umiejętności tolerancji niepewności, przejdź do budowania w sobie tolerancji dyskomfortu.”
Źródła:
https://gemini.no/2026/04/hjerner-som-takler-stress-ligner-hverandre/
https://formaminimalna.com/2020/05/26/pewne-sposoby-na-niepewne-czasy/