Menopauza zazwyczaj pojawia się u kobiet między 45. a 55. rokiem życia, choć może wystąpić zarówno wcześniej, jak i później. Najczęściej kojarzy się z uderzeniami gorąca, wahaniami nastroju czy rozdrażnieniem, ale jej wpływ na organizm jest znacznie szerszy. Dotyczy m.in. układu kostnego, a także zdrowia jamy ustnej. Dlatego warto odpowiednio wcześnie zadbać o profilaktykę.
Menopauza, potocznie nazywana przekwitaniem, to okres stopniowego zmniejszania produkcji estrogenów i progesteronu. Skutkiem jest ustanie miesiączkowania i utrata płodności, ale także wiele innych zmian: od obniżonego libido i wahań nastroju, przez przyrost tkanki tłuszczowej w okolicy talii, aż po zwiększone ryzyko chorób serca i osteoporozy. Ta ostatnia, wraz z innymi skutkami menopauzy, sprawia, że szczególną troską należy otoczyć zęby i dziąsła.
Gdy gęstość kości spada
Zmniejszenie poziomu estrogenów prowadzi do stopniowej utraty gęstości mineralnej kości. Proces ten można czasem zauważyć na zdjęciach rentgenowskich wykonywanych w gabinecie stomatologicznym, np. na pantomogramie. Choć nie jest to badanie służące do diagnozy osteoporozy, może być pierwszym sygnałem ostrzegawczym.
„Spadek gęstości kości widoczny bywa również w obrębie szczęki i żuchwy. To może powodować chwianie się zębów, a nawet ich utratę. W kierunku osteoporozy wykonuje się densytometrię, która jest dokładniejszym i bardziej miarodajnym badaniem” – wyjaśnia lek. dent. Kinga Lejczak z Royal Dent Medicover Stomatologia we Wrocławiu.
Ubytek masy kostnej prowadzi do tzw. resorpcji wyrostka zębodołowego, czyli miejsca, w którym zakotwiczone są zęby. Osłabiona kość jest też bardziej podatna na choroby przyzębia.
„W leczeniu osteoporozy stosuje się m.in. bisfosfoniany. O ich przyjmowaniu należy bezwzględnie poinformować dentystę, zwłaszcza przed zabiegami, ponieważ w rzadkich przypadkach mogą one powodować martwicę kości szczęk” – dodaje lekarz.
Gdy w ustach sucho
Jednym z częstych objawów menopauzy jest suchość w ustach. Spadek estrogenu zaburza pracę ślinianek, co skutkuje mniejszą ilością śliny. A to oznacza gorszą ochronę zębów i dziąseł.
Ślina odpowiada m.in. za neutralizowanie kwasów, wypłukiwanie resztek jedzenia i hamowanie rozwoju bakterii. Jej niedobór zwiększa ryzyko próchnicy, chorób dziąseł, a także utrudnia mówienie, przełykanie i noszenie protez.
„Kserostomia, czyli suchość jamy ustnej, dotyczy nie tylko kobiet w menopauzie, ale wielu osób starszych. Pomaga częste picie wody, niesłodzonych herbat i naparów ziołowych, a także stosowanie specjalnych żeli, sprayów i płukanek nawilżających” – tłumaczy dentystka.
Nie należy bagatelizować tego problemu, bo sam nie ustąpi. Może prowadzić do podrażnień, owrzodzeń, aft, a także pogorszenia stabilności protezy.
U części kobiet pojawia się także zmiana odczuwania smaków, która sprzyja wybieraniu bardziej intensywnych smaków potraw – słodkich deserów czy fast foodów – co niestety zwiększa ryzyko problemów z zębami.
Gdy dziąsła są wrażliwe
Menopauza wpływa również na tkanki miękkie. Spadek hormonów zaburza mikrokrążenie, co sprawia, że dziąsła stają się słabsze, bardziej podatne na urazy, łatwiej krwawią i szybciej się obniżają.
„Bakterie w kieszonkach dziąsłowych szybciej wywołują stan zapalny, który nieleczony może prowadzić do chorób przyzębia. Odsłonięte szyjki zębów są natomiast bardziej narażone na próchnicę” – przestrzega lek. dent. Kinga Lejczak.
Zmiany osteoporotyczne w kościach szczęki i żuchwy dodatkowo pogarszają kondycję dziąseł. Ryzyko zwiększają też choroby współistniejące, takie jak cukrzyca, miażdżyca czy osłabiona odporność. Warto pamiętać, że stan jamy ustnej wpływa na cały organizm – i odwrotnie.
Jak dbać o zęby w menopauzie?
Menopauza to naturalny etap życia każdej kobiety. Choć przebiega różnie, zawsze wiąże się ze zmianami. Dobra profilaktyka pozwala ograniczyć ich skutki.
„Podstawą jest dokładna higiena jamy ustnej: regularne szczotkowanie i nitkowanie, używanie szczoteczki o miękkim włosiu, pasty z fluorem i płukanek antybakteryjnych. Warto rzucić palenie, ograniczyć cukry proste, a w diecie stawiać na pełnotłusty nabiał, białko i zdrowe tłuszcze. Niezbędne są też regularne wizyty kontrolne u dentysty” – podkreśla ekspertka.
Kluczowe znaczenie mają wapń, magnez i witamina D3, które wspierają kości i zęby. Pomocna jest także witamina K2 (MK-7), kierująca wapń do kości i zapobiegająca jego odkładaniu się w naczyniach krwionośnych.
Każde gorsze samopoczucie w okresie menopauzy warto skonsultować z lekarzem rodzinnym, internistą lub ginekologiem, który doradzi odpowiednie leczenie, suplementację lub – jeśli trzeba – hormonalną terapię zastępczą.