Temperatury spadające poniżej –10°C w ciągu dnia, intensywne opady śniegu i oblodzone chodniki sprawiają, że zima staje się realnym zagrożeniem. W takich warunkach organizm walczy nie tylko z zimnem, ale też z ryzykiem odmrożeń, hipotermii i urazów po upadkach. Jak chronić zdrowie zimą i kiedy nie zwlekać z wizytą u lekarza?
„Mróz szczególnie w połączeniu z wiatrem prowadzi do wychłodzenia organizmu, uruchamia w organizmie mechanizmy obronne, których celem jest ochrona najważniejszych narządów wewnętrznych. Odbywa się to kosztem części obwodowych ciała, takich jak palce rąk i stóp, nos, uszy czy skóra twarzy. Przy długiej ekspozycji na niską temperaturę dochodzi do zwężenia naczyń krwionośnych, pogorszenia ukrwienia tkanek i zwiększonego ryzyka odmrożeń oraz hipotermii. To proces powolny, często niezauważalny na początku, ale potencjalnie bardzo groźny” – tłumaczy lek. Piotr Grzyb, internista enel-med.
Odmrożenia i hipotermia – sygnałów ostrzegawczych nie wolno ignorować
Ekspert podkreśla, że szczególnie narażone są osoby starsze, dzieci, chorujący przewlekle, osoby uzależnione od alkoholu lub narkotyków oraz wszyscy, którzy spędzają dużo czasu na zewnątrz. W mroźne dni organizm szybciej traci ciepło, a jednocześnie zużywa więcej energii, by utrzymać prawidłową temperaturę ciała. Jeśli do tego dojdzie odwodnienie, zmęczenie lub alkohol, ryzyko poważnych konsekwencji gwałtownie rośnie.
Pierwsze objawy wychłodzenia organizmu bywają niepozorne: drętwienie, mrowienie, bladość skóry czy utrata czucia w palcach. „To moment, w którym należy jak najszybciej przerwać ekspozycję na zimno i ogrzać organizm. Ignorowanie tych sygnałów może prowadzić do głębokich odmrożeń. Ekspozycją na zimno szczególnie połączone z ruchem powietrza (wiatr) może prowadzić do wystąpienia hipotermii będącej stanem bezpośredniego zagrożenia życia. W przypadku wystąpienia drżenia mięśniowego (dreszczy), bólu i zawrotów głowy, zaburzeń świadomości, senności, spowolnienia psychoruchowego należy bezwzględnie przenieść poszkodowanego w ciepłe miejsce. Należy zdjąć mokre ubranie okryć kocami, podawać ciepłe płyny. Ze względu na mogące się pojawić zaburzenia pracy serca należy wezwać pogotowie. Do hipotermii może dojść nie tylko podczas mrozów, ale również w wietrzne wilgotne chłodne dni” – podkreśla lek. Piotr Grzyb.
Sezon urazów ortopedycznych
Niskie temperatury i śliskie nawierzchnie oznaczają również wzrost liczby urazów. Zimą zdecydowanie częściej trafiają osoby po upadkach na oblodzonych chodnikach. Dominują złamania nadgarstków, kości przedramienia, skręcenia stawu skokowego czy urazy kolan. Wiele z nich kończy się długą rehabilitacją, a czasem interwencją chirurgiczną.
Nawet pozornie niegroźny poślizg może mieć poważne konsekwencje. Dlatego jeśli po upadku pojawia się silny ból, obrzęk, ograniczenie ruchu lub trudność w obciążeniu kończyny, nie warto czekać. Wczesna diagnostyka pozwala uniknąć powikłań i przyspiesza powrót do sprawności.
To naprawdę działa
Eksperci enel-med są zgodni: zimą kluczowe znaczenie ma profilaktyka. Odpowiedni ubiór, dostosowany do warunków atmosferycznych, ochrona najbardziej narażonych części ciała oraz rozsądek podczas poruszania się po śliskich nawierzchniach znacząco zmniejszają ryzyko problemów zdrowotnych. Warto także pamiętać o regularnym nawadnianiu organizmu, dostarczaniu energii w postaci pełnowartościowych posiłków oraz unikaniu alkoholu, który zaburza mechanizmy termoregulacji.
„Zima nie musi oznaczać rezygnacji z aktywności, ale wymaga większej uważności. Słuchajmy sygnałów wysyłanych przez organizm i reagujmy na nie odpowiednio wcześnie. To najlepszy sposób, by uniknąć poważnych konsekwencji zdrowotnych” – podsumowuje lek. Piotr Grzyb.
W przypadku utrzymujących się dolegliwości, objawów odmrożeń, wychłodzenia lub urazów po upadkach, eksperci zalecają konsultację z lekarzem. Szybka reakcja zimą często decyduje nie tylko o komforcie, ale i o zdrowiu na długie miesiące.
10 zasad, o których warto pamiętać tej zimy
- Ubieraj się warstwowo
Zastosuj zasadę „cebulki”: baza odprowadzająca wilgoć, warstwy izolacyjne i zewnętrzna chroniąca przed wiatrem i wilgocią. Włókna syntetyczne i wełna lepiej izolują niż bawełna, która zatrzymuje wilgoć przy skórze.
- Zabezpiecz odsłonięte części ciała
Nos, uszy, policzki, dłonie i stopy są najbardziej narażone na odmrożenia; warto je zakryć i regularnie sprawdzać ich stan.
- Ogranicz czas ekspozycji
Długie przebywanie na mrozie zwiększa ryzyko uszkodzeń tkanek – szczególnie przy silnym wietrze.
- Utrzymuj dobrą kondycję i nawodnienie
Aktywność fizyczna poprawia krążenie, a odpowiednia podaż płynów i kalorii wspiera termoregulację. Unikaj alkoholu i nadmiaru kofeiny, które zaburzają krążenie.
- Pamiętaj o właściwym obuwiu
Buty z dobrą izolacją i przyczepną podeszwą zmniejszają ryzyko poślizgnięć na lodzie.
- Chroń skórę twarzy
Niska temperatura i wiatr wysuszają skórę – stosuj kremy o bogatej konsystencji i ochronę przeciwsłoneczną (wiatr może potęgować promieniowanie UV).
- Gdy czujesz drętwienie, wracaj do ciepła
Uczucie mrowienia czy „sztywności” to wczesne objawy odmrożenia („frostnip”) – reaguj natychmiast.
- Unikaj ryzykownych aktywności na lodzie
Cienkie lodowiska i zamarznięte zbiorniki wodne mogą być zdradliwe; zawsze weryfikuj bezpieczeństwo miejsca.
- Zadbaj o bezpieczeństwo w domu
Utrzymuj temperaturę powyżej ok. 18–20°C, aby organizm nie był nadmiernie obciążany zmianami termicznymi.
- Bądź ostrożny na chodnikach i schodach
Oblepione lodem nawierzchnie są najczęstszą przyczyną urazów ortopedycznych zimą. Uważaj szczególnie rano i po zmroku.