Jeśli chcesz, by twój przedszkolak rozwijał się prawidłowo, sam potrzebujesz wiedzy o tym, jak nadzorować jego dostęp do telewizora, tabletu czy telefonu. Możesz ją zyskać czerpiąc z ustaleń polskich naukowców.
Tekst: Sylwia Skorstad
Od kilku lat na świecie trwa ożywiona dyskusja dotycząca wpływu urządzeń cyfrowych na rozwój dzieci. Wiemy, że od co najmniej dwóch dekad w kulturze zachodniej coś złego dzieje się z nastolatkami – osiągają gorsze wyniki w szkole od poprzednich pokoleń i raportują mniejsze zadowolenie z życia. Częściej od poprzedników mają kłopoty z koncentracją oraz zrozumieniem czytanych tekstów. Naukowcy z różnych krajów wskazują na możliwe przyczyny tego zjawiska, a wśród nich zbyt dużo czasu ekranowego we wczesnym dzieciństwie.
„Brzdąc w sieci 4.0”
Dotychczasowe badania przynosiły różne wyniki, bo nie jest to problem łatwy do wzięcia pod lupę. Projekt „Brzdąc w sieci 4.0” jest jednym z pierwszych w Polsce, który jednocześnie analizuje rzeczywisty czas korzystania z urządzeń, sposób korzystania z technologii oraz rozwój funkcji wykonawczych dzieci. W trakcie jego trwania badacze korzystali zarówno z testów cyfrowych, jak i tradycyjnych.
Właśnie w wieku przedszkolnym dziecko rozwija funkcje poznawcze, które potem będą istotne w jego nastoletnim i dorosłym życiu. Uczy się wyciszać swoje emocje, przełączać między zadaniami i zapamiętywać polecenia. Czy nadmierny czas spędzony przed ekranem może zaburzać to, co uznajemy za normalny rozwój dziecka?
W badaniu „Brzdąc w sieci 4.0” wzięło udział 503 dzieci w wieku od 4 do 6 lat. Wraz z nimi badano rodziców. Naukowcy analizowali związek pomiędzy korzystaniem ze smartfonów, tabletów i komputerów a rozwojem kluczowych funkcji wykonawczych mózgu, takich jak: pamięć operacyjna, kontrola impulsów i elastyczność poznawcza.
Mniej czytanych bajek, więcej czasu przed ekranem
Jedna z trudności polegała na tym, że patrząc na rozwój dziecka trudno wyizolować tylko jedną przyczynę danego zjawiska. Sprawdzając, które dzieci korzystają dużo z ekranów (tabletów, telefonów), autorzy badania zauważyli na przykład, że te, które robią to często, jednocześnie mają większe przyzwolenie na oglądanie bajek w telewizji. Dużo mniej czasu natomiast spędzają na czytaniu, lub słuchaniu książek czytanych przez rodzica. Nie da się jednoznacznie stwierdzić, który czynnik jest kluczowy.
Czas spędzany przed ekranem najczęściej mija polskim przedszkolakom na oglądaniu filmów i bajek. Na drugim miejscu plasują się gry, a na trzecim aplikacje edukacyjne. Co do tych ostatnich, to trzeba zauważyć, iż wiele z nich nie spełnia głównej funkcji, bo zbyt często „nagradza” małych użytkowników kolorowymi reakcjami. Aplikacje do trenowania pamięci dają pozytywne skutki jedynie wtedy, gdy dziecko korzysta z nich krótko. Piętnaście minut dziennie może dać efekt pozytywny, ale godzina korzystania z tej samej aplikacji, już negatywny.
Ostatecznie badacze ustalili między innymi, że korzystanie z urządzeń ekranowych przed wyjściem do przedszkola wiąże się z gorszym funkcjonowaniem w zadaniach wymagających elastycznego myślenia. Zauważyli też, że nadmierne oglądanie bajek w dni robocze może wiązać się z niższymi wynikami w zakresie funkcji wykonawczych.
Zakazywać czy pozwalać?
Warto podkreślić, że badacze nie znajdują podstaw do całkowitego zakazywania dzieciom korzystania z technologii – kluczowe znaczenie ma jakość korzystania z urządzeń oraz obecność i zaangażowanie rodziców. Jeśli przedszkolak korzysta aktywnie z urządzenia ekranowego w towarzystwie rodzica, to może osiągnąć z tego korzyść. Kiedy na przykład rodzic zatrzyma oglądaną na ekranie bajkę i zapyta, co dzieje się z bohaterem albo czy dziecko kojarzy podobne sytuacje z życia, to możliwe, że rozwinie funkcje poznawcze malucha. W przypadku natomiast, gdy przedszkolak jest sam na sam z ekranem, może to mieć negatywny wpływ na istotne funkcje poznawcze.
Ważne są również pory dnia, w których dziecko otrzymuje pozwolenie na korzystanie z ekranu. Błędem jest dawanie dziecku tabletu przed wyjściem do przedszkola oraz po kolacji. W pierwszym przypadku zakłóca to wejście w normalny rytm dnia. W drugim przeszkadza w wyciszeniu się przed snem.
Warto, by rodzice zwrócili też uwagę na telewizor, nawet ten grający „tylko” w tle. Jedna trzecia przedszkolaków codziennie lub prawie codziennie spędza czas w pokoju z włączonym telewizorem. Ekran, w który nie patrzycie razem, najlepiej wyłączyć. Dla dobra dziecka i własnego. Ani dorosły ani dziecko nie są w stanie skupić się na zadaniu, jeśli coś je zakłóca, a włączony telewizor jest mistrzem rozpraszania.
Rekomendacja naukowców to zatem umiarkowanie pozwalać na czas z ekranem, ale mądrze i pod nadzorem. I dotyczy to nie tylko dzieci.
Badania „Brzdąc w sieci”
Projekt badawczy pod nazwą „Brzdąc w sieci” to cykl badań, zainicjowanych przez dr. Magdalenę Rowicką z Akademii Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej w Warszawie, dofinansowany ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych na zlecenie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Ma on na celu poszerzenie wiedzy na temat wpływu korzystania z urządzeń cyfrowych przez małe dzieci w Polsce na ich rozwój psychofizyczny, a także przyjrzenie się roli rodziców w tym procesie.
Realizatorem projektu jest Fundacja Inspiratornia
Rodzice poszukujący wiedzy o tym, jak czas spędzony przed ekranem wpływa na rozwój dziecka, powinni zajrzeć do źródła dostępnego pod tym adresem: