Okazuje się, że „Przeminęło z wiatrem” powstało w bólach nie tylko kontuzjowanej nogi Margaret. Dowodzi tego przenikliwa i pełna ciekawych ilustracji biografia autorki jednej z najbardziej popularnych powieści w historii literatury, czyli „Jak nie przeminęło z wiatrem. Sekrety życia Margaret Mitchell”.
Tekst: Sylwia Skorstad
Kto nie czytał, nie widział albo przynajmniej nie słyszał o „Przeminęło z wiatrem”, ten prawdopodobnie urodził się na planecie innej niż Ziemia. Historia wojny secesyjnej oraz jej skutków widzianych oczami Scarlett to opowieść kultowa. Autorka, Margaret Mitchell, tworzyła ją przez dekadę. Była to jej jedyna ukończona i wydana powieść. Całkowicie zmieniła jej życie. Przyniosła pieniądze oraz sławę, ale nie szczęście i spokój. Można podejrzewać, że żaden sukces nie potrafiłaby ukoić niepokojów targających autorką.
„Jak nie przeminęło z wiatrem. Sekrety życia Margaret Mitchell” to nie laurka. Jarosław Molenda, bazując na licznych dokumentach, sporządził bardzo ludzki portret kobiety pełnej sprzeczności. Peggy, bo tak mówili na nią znajomi, pozowała na twardzielkę, ale większość decyzji i obowiązków zrzucała na męża. Nałogowo czytała książki i miała doświadczenie w dziennikarstwie, ale zdawała się wstydzić każdego napisanego przez siebie zdania. Nie znosiła sławy, ale odpisywała na tysiące listów od czytelników. Miała też wiele wspólnego z bohaterką swojej powieści, choć zarzekała się, że to nieprawda.
„Zostajesz jedynie z rękami i głową”
„Gdy widzisz stos książek idący Carnagie Way przed biblioteką, możesz powiedzieć „Cześć Peggy” i mieć całkowitą pewność, że zwracasz się do Margaret Mitchell.”
Najgorsze wspomnienie Peggy z dzieciństwa dotyczyło pierwszego dnia szkoły. Poskarżyła się matce, że nie cierpi matematyki i nie zamierza się uczyć. W tych czasach edukacja nie była powszechna i obowiązkowa, Georgia jako jeden z ostatnich stanów USA wprowadziła obowiązek szkolny. Matka złoiła Peggy skórę, a potem zabrała ją na przejażdżkę powozem. Tam wskazała ruiny dawnych plantacji i wygłosiła kazanie, które Mitchell miała zapamiętać na całe życie: „Ludzie, a przede wszystkim kobiety, bez wykształcenia, czy to klasycznego, czy praktycznego, równie dobrze mogą uważać się za przegranych. Kiedy bowiem twój świat upada, zostajesz jedynie z rękami i głową. Pójdziesz więc jutro do szkoły i opanujesz arytmetykę!”
Margaret zdobyła edukację, ale nie na takim poziomie, na jakim chciała. Ze studiów zrezygnowała po pierwszym roku. Teoretycznie dlatego, że po śmierci matki musiała zająć się prowadzeniem domu. W praktyce miała wiele okazji, by dokończyć edukację, ale tego nie zrobiła. Być może to sprawiło, że nigdy nie czuła się wystarczająco pewna siebie jako autorka. Zdawała się bardzo zaskoczona, że ktoś chce zapłacić za czytanie tego, co napisała. Oszałamiający, międzynarodowy sukces „Przeminęło z wiatrem” był jednocześnie spełnieniem jej marzeń i źródłem silnych frustracji.
Scarlett pod lupą psychiatrów
Mitchell nie udzielała wywiadów. Molenda skrupulatnie odnotowuje, że uważała za niedorzeczne, by opowiadać o swoim życiu prywatnym albo wypowiadać się publicznie na tematy niezwiązane z literaturą lub historią amerykańskiego Południa. Swojej oszałamiającej sławy używała celowo tylko podczas drugiej wojny światowej, kiedy zbierała fundusze dla Czerwonego Krzyża oraz na budowę krążownika przeciwlotniczego USS Atlanta. Gdyby żyła dzisiaj, prawdopodobnie nie miałaby kont w mediach społecznościowych i nie dawałaby się zaprosić do żadnej telewizji śniadaniowej.
Autor „Jak nie przeminęło z wiatrem. Sekrety życia Margaret Mitchell”, zauważa, że jej głos w listach trudno odróżnić od głosu Scarlett w powieści. Po publikacji powieści, kiedy każdy czuł się w obowiązku komentować fabułę, psychiatrzy chwalili autorkę za „fascynujące studium częściowej psychopatki”, którą „cechuje emocjonalne zubożenie”. Psychiatra Hervey Milton Cleckley uważał, że „nie reaguje ona na szczere emocje swoich kochanków i ponad wszystko dąży do celów, które są zasadniczo egocentryczne i trywialne”. Mitchell oficjalnie dziękowała za wnikliwe analizy, ale tym usilniej przekonywała, że O’Hara nie ma nic wspólnego z jej charakterem.
Jeśli znasz historię Scarlett, zapewne zainteresuje cię również historia Margaret. „Jak nie przeminęło z wiatrem. Sekrety życia Margaret Mitchell” to również książka dla wszystkich wielbicieli literatury. Pokazuje, co w tej opowieści nieładnie się zestarzało, a co pozostało fascynujące. Stawia pytanie o to, jak daleko pada bohater od autora i czy pisarza poznaje się wyłącznie po owocach jego pracy.
Jarosław Molenda, „Jak nie przeminęło z wiatrem. Sekrety życia Margaret Mitchell”, Wydawnictwo Prószyński i S-ka.