Witamina B12 uczestniczy m.in. w tworzeniu czerwonych krwinek, syntezie DNA i prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Organizm magazynuje jej znaczne ilości, dlatego niedobór może rozwijać się powoli, przez miesiące, a nawet lata. Nie zawsze wynika przy tym ze zbyt małej ilości B12 w jadłospisie. Czasem problem stanowi jej przyswajanie i wtedy samo zwiększenie spożycia produktów bogatych w tę witaminę może nie wystarczyć.
Skąd organizm czerpie witaminę B12?
Naturalne źródła witaminy B12 stanowią przede wszystkim produkty pochodzenia zwierzęcego. Znajdziemy ją w mięsie, podrobach, rybach, owocach morza, jajach oraz mleku i jego przetworach. Osoby stosujące dietę roślinną mogą korzystać z produktów wzbogacanych w B12, np. niektórych napojów roślinnych lub płatków śniadaniowych, a także z suplementacji.
Mała podaż w diecie stanowi więc jedną z możliwych przyczyn niedoboru. Ryzyko dotyczy szczególnie osób na diecie wegańskiej, jeśli nie stosują odpowiedniej suplementacji. Niedobór może jednak wystąpić także u osoby, która regularnie je mięso, ryby i nabiał.
Dlaczego prawidłowa dieta czasem nie wystarcza?
Organizm musi najpierw uwolnić witaminę B12 z pożywienia, a następnie przyswoić ją w przewodzie pokarmowym. W procesie tym uczestniczą m.in. kwas żołądkowy oraz czynnik wewnętrzny, czyli białko produkowane przez komórki żołądka.
Problemy pojawiają się wtedy, gdy organizm nie może prawidłowo przeprowadzić kolejnych etapów tego procesu. Ryzyko niedoboru B12 rośnie m.in. przy:
- autoimmunologicznym zapaleniu błony śluzowej żołądka i niedoborze czynnika wewnętrznego,
- chorobach jelita cienkiego, np. celiakii lub chorobie Leśniowskiego-Crohna,
- operacjach żołądka i jelit, w tym zabiegach bariatrycznych,
- długotrwałym stosowaniu niektórych leków zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego,
- przyjmowaniu metforminy,
- starszym wieku, gdy organizm może gorzej uwalniać B12 z pożywienia.
Podobny problem może wystąpić po częstym używaniu podtlenku azotu. Substancja ta zaburza wykorzystanie witaminy B12 przez organizm.
W takich sytuacjach zwiększenie ilości produktów zawierających B12 nie usuwa przyczyny niedoboru.
Jak niedobór B12 może wpływać na organizm?
Pierwsze objawy często pozostają mało charakterystyczne. Mogą obejmować zmęczenie, osłabienie, gorszą tolerancję wysiłku, bladość skóry lub dolegliwości ze strony języka. Niedobór może też prowadzić do zaburzeń neurologicznych.
Do objawów wymagających konsultacji należą m.in. mrowienie lub drętwienie kończyn, zaburzenia czucia, problemy z równowagą, trudności z koncentracją czy pogorszenie pamięci. Objawy neurologiczne mogą występować również wtedy, gdy morfologia nie wskazuje jeszcze na typową niedokrwistość.
Z tego powodu nie należy rozpoznawać niedoboru wyłącznie na podstawie samopoczucia ani samodzielnie dobierać wysokich dawek suplementów.
Jak potwierdza się niedobór witaminy B12?
Lekarz bierze pod uwagę objawy, sposób żywienia, przyjmowane leki, przebyte operacje i choroby przewodu pokarmowego. Podstawę diagnostyki stanowią badania krwi, które mogą obejmować oznaczenie witaminy B12 oraz morfologię. Przy niejednoznacznych wynikach lekarz może rozszerzyć diagnostykę o dodatkowe parametry.
Samo stwierdzenie niskiego poziomu witaminy nie kończy diagnostyki. Trzeba jeszcze ustalić, dlaczego do niedoboru doszło. Od przyczyny zależy późniejszy sposób i czas uzupełniania B12.
Kiedy potrzebna może być inna droga podania?
Przy niedoborze wynikającym ze zbyt małej podaży często wykorzystuje się preparaty doustne. Inaczej wygląda sytuacja przy zaburzeniach wchłaniania, zmianach pooperacyjnych lub określonych chorobach przewodu pokarmowego. Lekarz może wtedy zalecić większe dawki doustne albo podanie pozajelitowe, najczęściej w formie zastrzyków domięśniowych.
Także wlewy dożylne pozwalają podawać wybrane substancje bez udziału przewodu pokarmowego, jednak nie stanowią automatycznie standardowego sposobu leczenia każdego niedoboru B12. O wyborze drogi podania powinny decydować rozpoznanie, stan pacjenta, przeciwwskazania oraz aktualne wskazania medyczne.
Niedobór B12 wymaga znalezienia przyczyny
Zmiana jadłospisu może pomóc wtedy, gdy niedobór wynika z niewystarczającego spożycia witaminy B12. Nie rozwiąże jednak problemu związanego z zaburzeniami jej przyswajania, chorobą przewodu pokarmowego czy wpływem przyjmowanych leków. Dlatego przy nieprawidłowych wynikach lub utrzymujących się objawach warto omówić dalsze postępowanie z lekarzem zamiast samodzielnie zwiększać dawkę suplementów.
Jeśli szukasz miejsca, w którym możesz skonsultować niedobory i możliwe sposoby ich uzupełniania, zapoznaj się z ofertą ATG Medic. Placówka prowadzi konsultacje lekarskie oraz oferuje terapie dożylne, a wcześniejsza ocena stanu zdrowia pozwala ustalić, czy dana forma podania znajduje uzasadnienie w konkretnej sytuacji.