Oczy latem potrzebują ochrony. Promieniowanie UV, pyłki, klimatyzacja, słona lub chlorowana woda mogą prowadzić do podrażnień, stanów zapalnych i poważniejszych problemów ze wzrokiem. Jak zadbać o wzrok podczas wakacji?
Promieniowanie ultrafioletowe dociera do oczu zarówno bezpośrednio, jak i po odbiciu od wody, jasnego piasku i innych nawierzchni. Dlatego ekspozycja może być wysoka nie tylko podczas opalania, ale również w czasie spaceru, jazdy samochodem, zwiedzania miasta, pływania łodzią czy uprawiania sportu.
„Oczy nie reagują na promieniowanie UV tak jak skóra. Nie widzimy od razu zaczerwienienia czy oparzenia, dlatego łatwo zlekceważyć ryzyko. Tymczasem skutki ekspozycji mogą się kumulować przez wiele lat. Fotoprotekcja oczu powinna być codziennym nawykiem, a nie wyłącznie elementem plażowego ekwipunku” – podkreśla lek. Tomasz Tomczyk okulista z OKO-TEST Diagnostyka i Chirurgia Oka w Olkuszu i Nowym Targu.
Silna, jednorazowa ekspozycja może doprowadzić do ostrego uszkodzenia nabłonka rogówki, nazywanego „oparzeniem słonecznym oka”. Jego objawy to ból, intensywne łzawienie, światłowstręt, zaczerwienienie, niewyraźne widzenie i uczucie piasku pod powiekami. Co ważne, mogą pojawić się dopiero kilka godzin po ekspozycji.
Długotrwałe działanie UV jest wiązane m.in. z rozwojem zaćmy, skrzydlika, zmian spojówki oraz nowotworów powiek i spojówki. Promieniowanie może niekorzystnie wpływać również na struktury odpowiedzialne za centralne widzenie.
Jak wybrać dobre okulary przeciwsłoneczne?
Jednym z kluczowych metod ochrony oczu przed promieniowaniem UV jest noszenie okularów przeciwsłonecznych. Istotny jest jednak ich właściwy dobór. Najważniejszy nie jest kolor ani stopień przyciemnienia soczewek, lecz ich zdolność do blokowania promieniowania ultrafioletowego. Okulary powinny zapewniać pełną ochronę przed UVA i UVB, oznaczoną jako UV400 lub 100 proc. UV.
„Bardzo ciemne szkła nie muszą oznaczać dobrej ochrony. Jeśli okulary nie mają odpowiedniego filtra, zmniejszają jedynie ilość widzialnego światła. Dlatego warto wybierać produkty z wiarygodnego źródła i zwracać uwagę na parametry, a nie tylko na wygląd oprawek” – wyjaśnia lek. Tomasz Tomczyk.
Dobre okulary przeciwsłoneczne powinny:
- mieć oznaczenie UV400 lub 100 proc. ochrony przed UVA i UVB,
- możliwie dokładnie osłaniać oczy także po bokach,
- mieć równomiernie zabarwione soczewki,
- być wygodne i stabilnie utrzymywać się na twarzy,
- zapewniać prawidłową jakość widzenia, bez zniekształcania obrazu.
Polaryzacja zmniejsza odblaski od wody, mokrej jezdni czy piasku i poprawia komfort widzenia, ale sama w sobie nie jest filtrem UV. Okulary polaryzacyjne również muszą mieć oznaczenie UV400. Cena czy marka nie są natomiast najważniejsze – skuteczną ochronę mogą zapewniać także niedrogie okulary, jeśli rzeczywiście spełniają wymagane normy.
O ochronie trzeba pamiętać również w pochmurne dni. Promieniowanie UV przenika przez chmury, a jego część dociera do oczu po odbiciu od otoczenia. Dodatkową osłonę zapewnia kapelusz lub czapka z szerokim daszkiem.
„Okulary przeciwsłoneczne powinny nosić także dzieci. Ich oczy będą narażone na działanie UV przez wiele kolejnych dekad, dlatego im wcześniej wyrobimy u nich ten nawyk, tym lepiej” – dodaje specjalista Oko-Test.
Nie wolno również patrzeć bezpośrednio na słońce – nawet przez zwykłe okulary przeciwsłoneczne. Nie zapewniają one ochrony potrzebnej do bezpiecznej obserwacji tarczy słonecznej.
Krople z filtrem UV
Protekcyjnym uzupełnieniem dla okularów przeciwsłonecznych są krople z filtrem UV. Na rynku dostępne są preparaty okulistyczne zawierające substancje mające osłaniać powierzchnię oka przed promieniowaniem UV. Część z nich jednocześnie nawilża i stabilizuje film łzowy.
„Takie krople mogą być rozwiązaniem uzupełniającym, zwłaszcza gdy oczy są dodatkowo przesuszone przez słońce, wiatr czy klimatyzację. Nie powinniśmy jednak traktować ich jak odpowiednika okularów przeciwsłonecznych. Nie osłaniają powiek ani całej okolicy oka i nie zastępują fizycznej bariery przed promieniowaniem” – zaznacza lek. Tomasz Tomczyk.
Preparat najlepiej dobrać po konsultacji ze specjalistą, szczególnie jeśli pacjent nosi soczewki kontaktowe, ma choroby powierzchni oka lub regularnie stosuje inne krople. Przy częstym nawilżaniu zazwyczaj wybiera się sztuczne łzy bez konserwantów.
Letnia alergia oczu
Latem częstym problemem u wielu osób jest alergiczne zapalenie spojówek. Wywołują je m.in. pyłki traw i drzew. Typowe objawy to silne swędzenie, łzawienie, zaczerwienienie, obrzęk powiek oraz uczucie piasku pod powiekami. Najczęściej dolegliwości obejmują oboje oczu i nasilają się po kontakcie z alergenem.
„Najgorszą reakcją na swędzenie jest pocieranie oczu. Tarcie zwiększa podrażnienie, nasila stan zapalny i może prowadzić do mechanicznych uszkodzeń powierzchni oka. Jeżeli problem regularnie powraca, warto sprawdzić, czy rzeczywiście jest to alergia i dobrać leczenie do jej przyczyny” – mówi okulista.
Doraźnie ulgę mogą przynieść chłodny okład, sztuczne łzy oraz przepłukanie oczu solą fizjologiczną. Pomocne jest także częste mycie rąk i twarzy, zmiana ubrania po powrocie ze spaceru oraz noszenie okularów, które częściowo ograniczają kontakt oczu z pyłkami.
Kropli przeciwalergicznych, a zwłaszcza preparatów zawierających steroidy, nie należy stosować samodzielnie. Podobne objawy mogą wywoływać infekcja, zespół suchego oka, zapalenie brzegów powiek albo ciało obce. Ból, pogorszenie widzenia, silny światłowstręt, ropna wydzielina lub objawy dotyczące tylko jednego oka wymagają konsultacji okulistycznej.
Chroń oczy podczas kąpieli w morzu i basenie
Chlorowana woda może zaburzać naturalny film łzowy i podrażniać powierzchnię oka. Słona woda często powoduje pieczenie i przesuszenie, natomiast w jeziorach i innych naturalnych akwenach mogą znajdować się szkodliwe drobnoustroje oraz zanieczyszczenia.
Podstawą ochrony są dobrze dopasowane okularki pływackie. Powinny przylegać do twarzy na tyle szczelnie, aby ograniczać dostęp wody, ale nie powodować bólu ani nadmiernego ucisku.
Po kąpieli warto delikatnie opłukać twarz i zamknięte oczy czystą, bieżącą wodą. Jeżeli pojawi się pieczenie, można dodatkowo zastosować sól fizjologiczną lub sztuczne łzy bez konserwantów. Oczu nie należy trzeć.
„Zaczerwienienie po wyjściu z basenu nie zawsze jest groźne, ale nie powinno być automatycznie uznawane za „normalne”. Jeżeli ból, światłowstręt, wydzielina lub pogorszenie widzenia utrzymują się, oko trzeba zbadać” – podkreśla lek. Tomasz Tomczyk.
Szczególną ostrożność muszą zachować osoby noszące soczewki kontaktowe. Nie powinno się w nich pływać ani brać prysznica. Kontakt soczewki z wodą zwiększa ryzyko infekcji rogówki, w tym rzadkiego, ale bardzo trudnego do leczenia zapalenia wywołanego przez Acanthamoeba. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem są okularki pływackie z korekcją. Soczewek nie wolno także płukać ani przechowywać w wodzie.
Na przesuszone oczy
Niska wilgotność w kabinie samolotu, klimatyzowane hotele i samochody oraz nawiew skierowany na twarz przyspieszają parowanie filmu łzowego. Może to powodować pieczenie, kłucie, uczucie piasku, zaczerwienienie, a czasami paradoksalnie także nasilone łzawienie.
„Podczas podróży warto mieć przy sobie nawilżające krople do oczu, regularnie mrugać i unikać kierowania nawiewu bezpośrednio na oczy. Jeżeli nosisz soczewki i zaczynają one powodować dyskomfort, należy je zdjąć, a nie próbować wytrzymać do końca podróży” – radzi okulista.
Soczewek nie powinno się nosić dłużej, niż zalecił specjalista lub producent. Do bagażu podręcznego warto spakować okulary korekcyjne, zapasową parę soczewek, pojemnik i odpowiedni płyn.
Kiedy wakacyjna dolegliwość wymaga konsultacji?
Pilnego kontaktu z okulistą wymagają przede wszystkim:
- nagłe pogorszenie lub utrata ostrości widzenia,
- silny ból oka,
- duża nadwrażliwość na światło,
- uraz lub ciało obce w oku,
- jednostronne, intensywne zaczerwienienie,
- ropna wydzielina,
- objawy utrzymujące się mimo przepłukania i nawilżenia oka,
- czerwone, bolesne oko u osoby noszącej soczewki kontaktowe.
„Latem wielu problemów okulistycznych można uniknąć dzięki kilku prostym nawykom: dobrym okularom przeciwsłonecznym, niepocieraniu oczu, rozsądnemu korzystaniu z soczewek, ochronie podczas pływania i regularnemu nawilżaniu. Jeśli jednak pojawia się ból lub pogorszenie widzenia, nie należy czekać na powrót z urlopu” – podsumowuje lek. Tomasz Tomczyk.