Problemy z koncentracją, chaos w głowie, spadek motywacji i poczucie ciągłego przeciążenia coraz częściej skłaniają dorosłych do pytania: czy to ADHD? W realiach pracy pod presją, nadmiaru bodźców i nieustannego bycia online takie objawy stały się niemal codziennością. Bardzo często jednak ich przyczyną nie jest ADHD, lecz wypalenie zawodowe lub przewlekły stres.
Choć ADHD u dorosłych i wypalenie zawodowe mogą dawać niemal identyczne symptomy, stoją za nimi zupełnie różne mechanizmy. Ich prawidłowe rozróżnienie ma kluczowe znaczenie dla skutecznej diagnozy i realnej poprawy jakości życia.
Coraz więcej samodiagnoz ADHD
Jak podkreśla lek. Konrad Jurczakowski, psychiatra z Poradni Zdrowia Psychicznego Harmonia Grupy LUX MED, do gabinetów coraz częściej trafiają osoby, które próbują same nazwać swoje trudności: „Pacjenci przychodzą z poczuciem, że „coś przestaje działać” i często już na wstępie podejrzewają u siebie ADHD. To zrozumiałe, bo objawy są dziś szeroko omawiane w przestrzeni publicznej.”
Większa świadomość zdrowia psychicznego to niewątpliwie pozytywna zmiana. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy trudności z koncentracją, pamięcią czy organizacją zaczynamy interpretować w nadmiernie uproszczony sposób, bez uwzględnienia kontekstu stresu i przeciążenia.
Wypalenie zawodowe – gdy stres i praca wyczerpują zasoby
Wypalenie zawodowe jest konsekwencją długotrwałego stresu i nadmiernych wymagań w pracy. Nie pojawia się nagle – rozwija się stopniowo, najczęściej u osób ambitnych, zaangażowanych i stawiających sobie wysokie oczekiwania. Początkowo funkcjonują one „na wysokich obrotach”, ignorując sygnały zmęczenia. Z czasem jednak dochodzi do wyczerpania zasobów psychicznych i fizycznych. Pojawiają się:
- chroniczne zmęczenie,
- problemy ze snem,
- drażliwość i spadek odporności,
- trudności z koncentracją i pamięcią,
- utrata satysfakcji z pracy i poczucie sensu.
„W wypaleniu zawodowym objawy są bezpośrednio związane z przeciążeniem i stresem w pracy” – wyjaśnia ekspert. „Gdy uda się zmniejszyć obciążenia i zadbać o realną regenerację, funkcjonowanie poznawcze i emocjonalne zwykle się poprawia.”
Warto podkreślić, że Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) klasyfikuje wypalenie jako syndrom związany wyłącznie z kontekstem zawodowym. Nie jest to choroba, lecz sygnał alarmowy, że granice adaptacji zostały przekroczone.
ADHD u dorosłych – objawy obecne od dzieciństwa
ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, które występuje od dzieciństwa, choć nie zawsze zostaje wcześnie rozpoznane. U dorosłych rzadko przybiera postać klasycznej nadpobudliwości ruchowej. Zamiast tego dominują:
- trudności z utrzymaniem uwagi,
- problemy z organizacją i planowaniem,
- impulsywność,
- trudności w regulacji emocji.
Kluczowe jest to, że objawy ADHD nie pojawiają się nagle w odpowiedzi na stres. Towarzyszą danej osobie przez całe życie, choć ich nasilenie może się zmieniać w zależności od sytuacji.
„W diagnostyce ADHD u dorosłych niezwykle istotny jest dokładny wywiad rozwojowy” – zaznacza psychiatra. „Jeśli trudności były obecne już w dzieciństwie lub okresie szkolnym, stanowi to ważną wskazówkę diagnostyczną.”
ADHD i wypalenie zawodowe – gdy oba problemy współwystępują
Wiele osób z ADHD przez lata funkcjonuje dzięki inteligencji i wypracowanym strategiom kompensacyjnym. Z zewnątrz wszystko wygląda dobrze, jednak koszt psychiczny takiego wysiłku bywa bardzo wysoki.
„To trochę jak spokojnie sunący po wodzie łabędź, którego nogi pod powierzchnią pracują w szaleńczym tempie. Nic dziwnego, że u takich osób ryzyko wypalenia zawodowego, depresji czy zaburzeń lękowych jest wyraźnie wyższe. ADHD i wypalenie często więc nie tylko się mylą, ale też współwystępują” – dodaje ekspert.
Podobne objawy, różne mechanizmy
Problemy z koncentracją, pamięcią, organizacją, drażliwość, czy poczucie przeciążenia mogą występować zarówno w ADHD, jak i w wypaleniu zawodowym. Różnica polega jednak na ich zasięgu i dynamice:
- wypalenie zawodowe zwykle dotyczy głównie pracy i nasila się w odpowiedzi na stres,
- ADHD u dorosłych obejmuje wiele obszarów życia (pracę, relacje, codzienne obowiązki) i było obecne już we wcześniejszych latach.
Przewlekły stres, który „udaje” ADHD
Długotrwały stres potrafi skutecznie imitować objawy ADHD. Podwyższony poziom kortyzolu negatywnie wpływa na uwagę, pamięć roboczą, planowanie i kontrolę impulsów, a także zaburza sen. Gdy jednak stres mija i pojawia się przestrzeń na regenerację, funkcjonowanie poznawcze często ulega poprawie.
„To jeden z powodów, dla których nie warto stawiać sobie diagnozy samodzielnie” – podkreśla lek. Konrad Jurczakowski. „Objawy mogą wyglądać podobnie, ale ich przyczyny i leczenie są zupełnie inne.”
Jak odróżnić ADHD od wypalenia?
W procesie rozpoznania pomocne bywają pytania:
- czy trudności z koncentracją występowały już w dzieciństwie lub w czasie nauki?
- czy objawy pojawiają się także poza pracą – w domu i w relacjach?
- czy odpoczynek przynosi realną i trwałą poprawę?
Odpowiedzi często wskazują właściwy kierunek diagnozy.
Trafna diagnoza to pierwszy krok do poprawy jakości życia
Zarówno w przypadku wypalenia zawodowego, jak i ADHD u dorosłych, możliwa jest realna poprawa jakości życia. W ADHD pomocne są farmakoterapia, psychoterapia i psychoedukacja. W wypaleniu kluczowe znaczenie mają zmiany w obciążeniu zawodowym, regeneracja, praca nad granicami oraz wsparcie psychoterapeutyczne.
Najważniejsze jest jednak, by nie diagnozować się samodzielnie na podstawie internetowych opisów. Objawy warto potraktować jako sygnał ostrzegawczy i sięgnąć po profesjonalną pomoc.
Bo choć zmęczenie stało się dziś doświadczeniem powszechnym, nie oznacza to, że trzeba się do niego przyzwyczajać. Czasem to „tylko” wypalenie, czasem ADHD, a czasem jedno i drugie. Rozróżnienie ma znaczenie – to od niego zależy skuteczność dalszych działań i długofalowe dbanie o zdrowie psychiczne.